Historia garbowania skór

Gdy nasi przodkowie nauczyli się owijać kawałki skóry zwierzęcej wokół stóp, aby chronić je przed kamieniami i cierniami, mogli chodzić szybciej. Kiedy dowiedzieli się, że jedzenie może być transportowane w torbie wykonanej ze skóry zwierzęcej, mogli chodzić dalej. A kiedy nauczyli się okrywać swoje ciała skórami, byli chronieni przed żywiołami. Gdy nauczyli się garbować nieprzetworzone skóry, by nie stały się twarde jak drewno i nie gniły, po raz pierwszy wyprodukowali elastyczną i trwałą skórę.
Jeden z najwcześniejszych zawodów naszych przodków, rzemiosło garbowania wykorzystuje trzy podstawowe metody – garbowanie tłuszczowe, roślinne i mineralne – które są stosowane do dziś. Poszukiwanie metod konserwacji skór rozpoczęło się we wczesnej epoce kamiennej, około 8000 lat przed naszą erą. Aby stworzyć wodoodporne skóry, ludzie zaczęli wcierać w surowe skóry substancje tłuszczowe. Około pięć tysięcy lat później, mieszkańcy Egiptu i Mezopotamii wynaleźli garbowanie roślinne, wykorzystując korę drzewa Acacia nilotica, czyli gumę arabską. Garbowanie roślinne to powolny proces, w którym wykorzystuje się garbniki występujące naturalnie w korze i liściach roślin, najczęściej mimozy, kasztanowca i kory, a jego efektem jest sztywna skóra. Garbowanie roślinne nie było jedyną metodą znaną Egipcjanom. Rzemieślnicy znali już wiele metod garbowania opartych na oleju sezamowym i mineralnym ałunie. Rzymianie około 800 roku p.n.e. garbowali różne rodzaje skóry – mocną skórę corium do sandałów oraz elastyczną skórę, którą nazwali alutą – stosując proces znany obecnie jako garbowanie ałunem.
Jeden z najstarszych istniejących procesów garbowania wykorzystuje niezwykłą metodę. Ludzie żyjący w zimniejszych klimatach, takich jak dzisiejsza Grenlandia czy Alaska, pracowali ze skórami, szczególnie foczymi, używając noży ulo lub specjalnych kamiennych skrobaków do usuwania sierści. Następnie skóry poddawano tłuczeniu lub biciu, a w konsekwencji zmiękczano je moczem. Następnie pracownicy przemysłu skórzanego, którymi były głównie kobiety, żuły skóry zębami do momentu, gdy stawały się one bardzo miękkie, a następnie przygotowywały je przy użyciu tłuszczu i oleju rybnego.

Inna metoda garbowania może być zrekonstruowana na podstawie skórzanych ubrań datowanych na piąty wiek przed naszą erą, które zostały odkryte, dobrze zachowane w lodzie, na Grenlandii. Najpierw usunięto warstwę tłuszczu ze skóry za pomocą gliny, a następnie pokryto ją mieszaniną zwierzęcego mózgu, wątroby, tłuszczu i soli. Skóry były następnie zszywane w okrągły namiot za pomocą igieł wykonanych z kości lub rogu i wędzone nad otwartym ogniem – w dymie obecny był fenol, aktywny składnik garbowania. Archaiczną metodę naturalnego garbowania roślinnego można jeszcze dziś zaobserwować w królewskich miastach Maroka, Marrakeszu i Fezie, gdzie garbarnie rygorystycznie dbają o to, by wszystkie barwniki były naturalne i pochodzenia roślinnego: papryka lub czerwony mak dla jasnej czerwieni, róża dla różu, henna dla pomarańczy, henna zmieszana z cukrem dla czerni, indygo dla błękitu, mięta dla zieleni i granat z szafranem dla uzyskania żółci.

Farbowanie skóry jest prawdopodobnie tak stare jak garbowanie. Od czasów starożytnych, ludzie ozdabiali skórę i używali jej do ozdoby. Gdy ludzie zaczęli nosić skóry zwierzęce, wkrótce próbowali farbować je sokiem z roślin – w rzeczy samej, być może to pragnienie ozdoby jest tym, co pobudziło wynalazek garbowania roślinnego. Niektóre z najwcześniejszych znanych technik zdobienia skóry, takie jak obróbka, tłoczenie, złocenie, farbowanie i malowanie pochodzą z Azji i miały silny wpływ na późniejsze wybory ornamentów i motywów przez europejskich rzemieślników zajmujących się skórą i biżuterią. W XIV i XV wieku, preferowaną metodą ornamentacji było wycinanie skóry, ornamentalny lub figuratywny rysunek wycięty w ziarnistej stronie skóry i podkreślony przez wbicie go od strony mięsistej. Dziurkowanie, inna wspólna technika zdobnicza wymagająca skóry garbowanej roślinnie, pochodzi od włoskiego słowa punzone, co oznacza „stempel”, w którym stalowy pręt o różnej wielkości i kształcie jest używany do wytłaczania wilgotnej skóry.

W przeszłości barwniki były związkami naturalnymi, obecnie większość z nich to barwniki anilinowe. Anilina odnosi się do syntetycznego oleju produkowanego ze smoły węgla kamiennego; bezbarwna, bezwonna i trująca substancja, składnik aniliny nie jest już szeroko stosowany z powodu obaw związanych z ochroną środowiska i zdrowia. Farbowanie anilinowe w nowoczesnym rozumieniu wykorzystuje rozpuszczalny w wodzie przezroczysty barwnik, aby zachować naturalny charakter skóry i wytworzyć jedną z najlepszych jakościowo skór dostępnych na rynku. Dzięki zastosowaniu naturalnych lub mniej obciążających skórę procesów, możemy teraz pokryć nasze stopy i ciała bezpośrednio wyrobami skórzanymi bez toksyn i alergenów, w ten sposób producenci skór biorą odpowiedzialność nie tylko za pracowników, produkty i środowisko, ale także za przyszłe pokolenia.

Dr Josephine Barbe jest wykładowcą na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie, Niemcy i autorką książki Leder: Geschichte, Techniken, Projekte (Leather: History, Technique, Projects), Schiffer Verlag, 2013.

.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.